
ไทยกำลังเป็นสังคมสูงวัยสุดยอด เบื่อกันหรือยังกับข้อความนี้ แต่จะเบือนหน้าหนีก็คงไม่ได้ เพราะสถานการณ์ที่เกิดขึ้น นับวันก็ยิ่งเห็นภาพผลกระทบชัดขึ้นไปทุกที
เมื่อต้องพูดถึงสถานการณ์ประชากรในประเทศไทย แน่นอนว่าคงหนีไม่พ้นเรื่องที่ไทยได้กลายเป็นสังคมสูงวัยแบบสุดยอดไปเป็นที่เรียบร้อยแล้ว
แต่ถ้าถามว่าสถานการณ์ที่เกิดขึ้นนี้รวดเร็วขนาดไหน ธุรกิจแพลตฟอร์มเพื่อผู้สูงอายุอย่าง ‘ยังแฮปปี้’ ได้ให้ข้อมูลไว้ว่าภายในปี 2583 ผู้สูงอายุในไทยอาจมีมากถึง 1 ใน 3 ของประชากร จากเดิมที่ภาพรวมปัจจุบัน ไทยมีผู้ที่อายุเกิน 60 ปี ไม่ต่ำกว่า 14 ล้านคน หรือคิดเป็น 21.6% ของประชากร
ซึ่งทำให้ไทย อาจกลายมาเป็นประเทศที่เข้าสู่ Super-Aged Society อย่างรวดเร็วเป็นอันดับต้นๆ ของเอเชียภายในปี 2572 ที่จะถึงนี้
คนแก่ในไทยไม่น้อยกว่า 6 ล้านคน ยังต้องทำงานอยู่
เมื่อจำนวนและสัดส่วนของผู้สูงอายุในประเทศเพิ่มมากขึ้น สิ่งที่เกิดขึ้นตามมาก็กระทบกันเป็นลูกโซ่ ‘ยังแฮปปี้’ ได้ให้ข้อมูลอีกว่า จำนวนของผู้สูงอายุในไทยที่ยังต้องทำงานอยู่ มีจำนวนไม่น้อยกว่า 6.6 ล้านคนในตลาดแรงงาน
ในขณะที่ 1.7 ล้านคน ต้องอาศัยอยู่อย่างโดดเดี่ยวเพียงลำพัง และใน 30.3% นั้นต้องเผชิญกับภาวะความเหงาโดดเดี่ยวในระดับที่รุนแรง
ในยุคที่เรื่องของ Longevity ได้เข้ามาเป็นหัวข้อหลักของการพูดคุย ทั้งการออกแบบสินค้าและบริการ ไปจนถึงนโยบายต่างๆ ที่เอื้อให้ประชากรมีชีวิตยืนยาวอย่างมีคุณภาพและมีความสุข
แต่ตัวเลขที่ปรากฏ อาจจะกำลังบอกเป็นนัยๆ ว่าชีวิตในอุดมคติเช่นนั้น ไม่ใช่เรื่องง่ายเลยที่จะทำให้เป็นจริงได้ด้วยฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง
ชาคิต พรหมยศ ประธานกรรมการบริหาร ยังแฮปปี้ บอกว่า ผู้คนมักพูดถึง Lifespan หรือการมีอายุยืนยาว และ Healthspan ช่วงเวลาที่มีสุขภาพดี
แต่ในความเป็นจริงแล้ว อยากชวนมองอีกมุมหนึ่งนั่นก็คือการมี ‘Socialspan’ หรือก็คือการมีชีวิตที่ยืนยาว โดยที่ยังมีเพื่อนฝูง ความสัมพันธ์ ความรู้สึกว่าเป็นส่วนหนึ่งของสังคม และความรู้สึกถึงการมีบทบาทที่มีความหมาย
ทำให้เรื่อง ‘ความเหงา’ ของผู้สูงอายุ ไม่ได้หมดไปเพียงแค่เพราะการจัดกิจกรรมครั้งเดียว แต่ต้องดูไปถึงผลลัพธ์หลังจากกิจกรรมนั้นๆ ด้วย เช่น ยังมีปฏิสัมพันธ์ระหว่างกันอยู่หรือไม่ หรือรู้สึกถึงคุณค่าของตนเองต่อคนอื่นๆ เพิ่มขึ้นหรือเปล่า

สูงวัยไม่ใช่ภาระ แต่เป็นโอกาสของ Silver Economy
การที่คนคนหนึ่งเข้าสู่วัยชรา ไม่ได้หมายถึงการเป็นภาระที่ต้องเลี้ยงดู หรือศักยภาพที่ถูกจำกัดขอบเขต แต่ยังหมายถึง ‘โอกาส’ ในอีกหลายๆ แง่มุมอีกด้วย
ชาคิต ให้ข้อมูลเพิ่มเติมว่า ปัจจุบันภาพรวมประชากรโลกมีผู้สูงอายุอยู่ราวๆ 15% แต่สัดส่วนของกำลังซื้อนั้นมีมากถึง 27% เลยทีเดียว นั่นหมายความว่า แม้อายุจะเพิ่มขึ้น แต่สิ่งที่ได้ทดแทนกลับมานั่นก็คือเรื่องของเวลา ความรู้ ความสามารถ และกำลังซื้อนั่นเอง
ซึ่งจากการประเมินของ TDRI เรื่อง ‘Silver Economy’ หรือมูลค่าการใช้จ่ายเพื่อบริโภคของผู้สูงอายุไทยในปี 2023 จะอยู่ที่ราว 2.18 ล้านล้านบาท และคาดว่าจะขยายไปสู่ 3.5 ล้านล้านบาทในปี 2033 นี้
ที่น่าสนใจก็คือ ยังมีผู้สูงอายุจำนวนไม่น้อยที่ยังอยากทำงาน เรียนรู้ และเริ่มต้นสิ่งใหม่ๆ ในวัยหลังเกษียณอยู่ แต่ยังมีข้อจำกัดในการเริ่มต้น
หรือที่ถูกเรียกว่ากลุ่ม ‘Missing Middle’ กลุ่มคนที่ยังมีศักยภาพ แต่ยังไม่ได้รับโอกาสมากพอ จึงได้กลายมาเป็นโอกาสทางเศรษฐกิจของไทยที่ไม่ควรจะมองข้าม
เมื่อถามว่า งานรูปแบบใดบ้างที่เหมาะสมกับผู้สูงวัย? ชาคิตให้คำตอบไว้อย่างน่าสนใจว่า ไม่ควรจะกำหนดประเภทงานจากอายุเพียงแค่อย่างเดียว แต่ควรมองที่ประสบการณ์ ความสามารถ ความสนใจ และรูปแบบชีวิตที่แต่ละคนต้องการ
เพราะอายุเพียงหนึ่งตัวเลข ไม่สามารถบอกบทบาทของคนคนนั้นได้ทั้งหมด หากมีความสามารถและความตั้งใจก็ควรมีพื้นที่ให้ไปต่อ รวมไปถึงการสนับสนุนการเรียนรู้ทักษะใหม่ๆ การใช้เทคโนโลยี และเปิดโอกาสให้ทดลองทำจริง

‘Active Aging’ ไม่ใช่แค่อยู่ยาว แต่ยังมีศักยภาพและพึ่งพาตัวเองได้
แพลตฟอร์มที่ ‘ยังแฮปปี้’ กำลังพัฒนาอยู่นี้ คือแพลตฟอร์มคอมมูนิตี้เพื่อการเชื่อมต่อและสร้างสรรค์พื้นที่สำหรับผู้สูงวัยยุคใหม่โดยเฉพาะ
โดยลักษณะของแพลตฟอร์มคือการเชื่อมต่อระหว่างการเรียนรู้ กิจกรรม เพื่อน-สังคม และพาร์ทเนอร์ที่มาร่วมพัฒนา ให้นำไปสู่โอกาสในการเริ่มต้นสิ่งใหม่ๆ ของผู้สูงวัย
นำมาสู่ความร่วมมือกับ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) และ กรุงเทพมหานคร (กทม.) เพื่อจัดงาน “Eldergy Festival: LIFE FOR LONGEVITY อยู่ให้ดี อยู่ให้ยาว” ขึ้นมา
เพราะผู้สูงอายุ เป็นกลุ่มคนที่มีทั้งประสบการณ์ เวลา ความรู้ กำลังซื้อ และความต้องการที่จะมีส่วนร่วมกับสังคมอย่างต่อเนื่อง การที่ปลดล็อกศักยภาพได้ ต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกๆ ภาคส่วน แล้วมองข้ามข้อจำกัดเรื่องอายุ พร้อมกับเปิดพื้นที่และสร้างระบบนิเวศที่ตอบโจทย์คนกลุ่มนี้
ภรณี ภู่ประเสริฐ ผู้ช่วยผู้จัดการกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพและรักษาการผู้อำนวยการสำนักสนับสนุนสุขภาวะประชากรกลุ่มเฉพาะ (สำนัก 9) บอกว่า การส่งเสริม Active Aging ที่สามารถพึ่งพาตนเองได้ไม่ได้มองแค่เรื่องของการป้องกันโรคหรือสุขภาพ แต่ต้องเป็นการป้องกันความโดดเดี่ยวในจิตใจด้วย ผ่านการสร้างชุมชนและการเชื่อมโยงคนต่างวัย

ขณะที่นโยบายของทางกรุงเทพมหานครมองไปถึงการส่งเสริมนโยบาย ศานนท์ หวังสร้างบุญ รองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร บอกว่าการเปลี่ยนแปลงสู่สังคมสูงวัยคือโจทย์สำคัญของเมือง
ซึ่งการส่งเสริมและสร้างโอกาสการจ้างงานแก่คนกลุ่มนี้เป็นหนึ่งในนโยบายสำคัญของ กทม. เปลี่ยนวัยเก๋าให้เป็นพลังขับเคลื่อนเมืองทั้งในมิติเศรษฐกิจและการพัฒนาสังคม
สิ่งที่ทำให้เห็นว่าแพลตฟอร์มได้ผล ก็คือผลลัพธ์การประเมินสมาชิกที่เข้าร่วมกว่า 1,144 คน พบว่าสมาชิกเหล่านี้มีเพื่อนใหม่เพิ่มขึ้นเฉลี่ย 18 คน และ 87% รู้สึกว่าสามารถใช้ชีวิตได้อย่างมีอิสระมากขึ้น
โดยเป้าหมายของ ‘ยังแฮปปี้’ ในอนาคต คือการขยายการเข้าถึงผู้สูงอายุให้ได้ 200,000 คน ผ่านการใช้เทคโนโลยีที่สร้างประสบการณ์เฉพาะบุคคลมากขึ้น พร้อมวางแผนขยายโมเดลนี้ไปสู่ประเทศอื่นๆ เช่น เวียดนาม และมาเลเซียต่อไป
แม้ว่าปัจจุบัน สังคมสูงอายุจะเป็นโจทย์ปัญหาที่สำคัญ แต่สิ่งที่ต้องทำตอนนี้ คือจะทำยังไงเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้คนเหล่านี้ได้ เพราะสุดท้ายแล้วในสังคมหนึ่ง ไม่มีเจเนอเรชันไหนที่ต้องแบกรับเพียงลำพัง และเช่นเดียวกัน ไม่ควรมีวัยไหนที่ต้องถูกมองว่าเป็นภาระ
นี่คือหัวข้อหลักของประเทศ ว่าจะพัฒนาทิศทางของชีวิตผู้คนไปอย่างไร เพื่อให้ทุกคนสามารถมีส่วนร่วมได้ในสังคม มีคุณค่าในตัวเอง และพึ่งพาตนเองได้แม้จะล่วงเลยเข้าสู่วัยชรา
- ถ้ายัง ‘ตาย’ มากกว่า ‘เกิด’ คนไทย จะเหลือแค่ 33 ล้านคนใน 60 ปี เพราะสังคมสูงวัย-คนไม่อยากมีลูก สิ่งที่ตามมาคือ ‘ค่ารักษา’ จะแพงขึ้น
- อีกหน่อย ‘คนไทยวัยแรงงาน’ จะเหลือแค่ ‘ครึ่งนึง’ ของประชากร นอกนั้นเป็นคนแก่ เพราะเด็กเกิดใหม่น้อยลงๆ
ติดตามข่าวสารจาก Brand Inside ได้จาก Facebook ของเรา